Dieetleer en Ayurveda

De spijsvertering, volgens de ayurveda, gebeurt door JATHAR AGNI (het verterings-vuur). Het vuur verteert ons voedsel en zorgt dat de verschillende weefsels (DATHU’s) gevoed worden. Het is dus van heel groot belang dat AGNI in balans is in ons lichaam.

De indicatoren die aanduiden dat AGNI te laag is zijn:

  • je hebt geen honger
  • je het gassen of constipatie
  • je bent constant vermoeid

Het klinkt evident maar je mag enkel eten als je HONGER hebt, want dan is er ook AGNI, het vuur dat het voedsel zal verteren. Als je toch eet terwijl je geen honger hebt, zal je voedselvertering niet naar behoren werken.

Hoeveel mag je eten?

Dat hangt af van persoon tot persoon. Een goede vuistregel is: “eet het volume van 2 handpalmen”. Na de maaltijd moet je maag dus best gevuld zijn met:

  • een derde VAST voedsel
  • een derde VLOEIBAAR voedsel (ongeveer 180 ml)
  • een derde LEEGTE

De eerste taak van je maag is het voedsel oplossen zodat een voedselbrij ontstaat. Bij zieke mensen is het dus best om direct vloeibaar voedsel te nemen, dat verteert gemakkelijker.

Eet ook niet te snel en niet te traag: je moet gegeten hebben in 20 à 30 minuten. (zie verder: fasen van de voedselvertering)

Als je water drinkt voor de maaltijd, spoel je de enzymen die je het voedsel laten verteren door. AGNI zal dus afnemen. Dat lijkt wel een goede methode om te vermageren maar beter is in dat geval gewoon niet te eten!

Als je water drinkt na de maaltijd, zullen de enzymen toenemen. Je zal dus eerder verzwaren in dat geval!

Het ideaal is dus te drinken tijdens de maaltijd.

Ongeveer 1 uur na de maaltijd drink je best NIETS meer om je maag de gelegenheid te geven het voedsel rustig te verteren.

Het is aangewezen op vaste tijdstippen te eten, dan zullen de enzymen maximaal aanwezig zijn en verloopt de vertering het best.

Fasen van de voedselvertering

  • Inname van complex voedsel. De vertering vindt plaats in de mond en in de maag en het wordt daar omgevormd tot “eenvormig” voedsel. We noemen dit proces de “digestie” en ze duurt 1,5 à 2 uur
  • Het “eenvormig” voedsel wordt geabsorbeerd in het bloed (via de dunne darm). In het bloed spreken we niet meer van voedsel maar van “bouwstenen” voor het lichaam. Dit proces, dat we “metabolisme” noemen, duurt 45 min. à 1 uur
  • De “bouwstenen” in het bloed bestaan uit:
    • energie (om de spieren te doen werken)
    • weefsels (om structuur te creëren zoals bijv. bot en bloed)
    • afscheidingen (hormonen, enzymes, …)

De verwerking van de “bouwstenen” gebeurt in de cellen. Al de rest wordt AMA (afvalstof) die uit het lichaam verwijderd wordt.

Als er een verstoring is van deze verteringsprocessen, ontstaan er ziektes.

Verwerking van het voedsel

  • In de mond en maag wordt dus het complex voedsel afgebroken.
  • In de mond, die alcalynisch is, worden de suikers afgebroken
  • In de maag, die zuur is, worden de vetten en proteïnes afgebroken. De maag is trouwens zo sterk dat ze zelfs rauwe granen kan afbreken!
  • In de dunne darm, die ook alcalynisch is, worden deze vetten en proteïnes verteerd.

Dit verteringsproces gebeurt sequentiëel. Dit betekent dat de maag processen slechts starten als er geen voedsel meer wordt toegevoegd vanuit de mond. Ons verteringssysteem kan geen twee dingen tegelijk doen. Als we dus binnen het uur (als de maag opgestart is) terug eten, dan STOPT de vertering in de maag en stroomt alles door als AMA! Het “continu” eten van snacks, gespreid over meer dan een uur is dus absoluut af te raden!

Als je te snel eet, kunnen de hogere processen (in de mond) niet goed plaatsvinden.

Als je te langzaam eet, kunnen de lagere processen (in de maag en darmen) niet goed plaatsvinden.

Heb je toch honger tussen twee maaltijden, eet dan iets lichts dat snel verteert (vb: fruitsap) dat zal de digestie (enzymes) niet storen?

Wat eten?

Laat je leiden door je gevoelens maar weet bewust wat je eet.

Wijn of bier drinken bij een maaltijd is geen probleem maar je mag natuurlijk niet overdrijven. Een kleine hoeveelheid alcohol kan de spijsvertering bevorderen. Alcohol wordt echter snel opgenomen in het bloed en stoort de hersenen. Hoeveel je drinkt hangt nu weer af van persoon tot persoon. Een alcoholische drank van 7% bij een maaltijd is echter geen probleem.

Eindproducten van het voedsel

Het voedsel moet energie, weefsels en afscheidingen produceren.

  • energie: hydraten van carbonaten vormen het hoofdaandeel van het voedsel. Ze moeten 60 à 65 procent van ons voedsel vertegenwoordigen. Het lichaam kan carbonaten stockeren.
  • weefsels: weefsels worden gevormd uit proteïnen? Ze moeten 10 à 15 procent van ons voedsel vertegenwoordigen. Ons lichaam kan GEEN proteïnen stockeren. Onze lever elimineert de overschotten als uitwerpselen. Vooral mensen met zwaar werk en zieke mensen moeten voldoende proteïnen eten.
  • afscheidingen: ons voedsel moet voor 30% uit water bestaan en 5 à 10 procent vitamines en mineralen. Ons lichaam kan vitamines en mineralen stockeren.

Vitamines en mineralen

  • Calcium is belangrijk voor de beenderen en de ingewanden. Gedurende de groei en de menopauze moet je veel calcium voorzien (o.a. om osteoperose te vermijden)
  • Vitamine D is ook belangrijk om osteoperose tegen te gaan. Vitamine D wordt door ons lichaam aangemaakt door fotosynthese via het zonlicht.
  • Vitamines ADEK zijn oplosbaar in vetten. Ons lichaam kan die dus opslaan
  • Vitamines BC zijn oplosbaar in water. Ze zijn onstabiel en het lichaam kan ze dus niet opslaan.

Het corrigeren met vitamines heeft enkel zin als tegelijkertijd de ayurvedische regels gerespecteerd worden. Zoniet hebben ze geen effect.

Bron: deze samenvatting is gebaseerd op een voordracht door Dr. Attique (ayurvedisch dokter)

Ritucharya – de 6 seizoenen

In de ayurveda onderscheiden we 6 seizoenen:

  • SHISHIRA (15 jan – 15 mrt) de late winter
  • VASANTA (15 mrt – 15 mei) lente
  • GRISHMA (15 mei – 15 juli) zomer
  • VARSHA (15 juli – 15 sep) regen seizoen
  • SHARADA (15 sep – 15 nov) herfst
  • HEMANTA (15 nov – 15 jan) winter

Deze seizoenen hebben ook een grote uitwerking op onze DOSHAS

SHISHIRA (De late winter) We voelen ons fysisch minder sterk en het risico op ziektes is hoog. Kapha dosha is hoog. Ons verteringsvuur (Jattah Agni) is hoog, neem dus warme voeding, zuivelproducten zijn aangeraden; vermijdt de smaken pikant, bitter, wrang en streef naar de smaken zuur, zout en zoet in je voeding. Pitta dosha is in balans, Vata neemt af. Het ideale seizoen voor warme olie massages.

VASANTA (Lente) Pitta dosha is hoog; ons verteringsvuur neemt af. Nuttig dus goed verteerbaar voedsel. De aangewezen smaken van het voedsel zijn nu net wél pikant, bitter en wrang, terwijl zware maaltijden moeten vermeden worden. Een droge poedermassage (Udvartana) is heilzaam in deze periode. Vata is in balans. Kapha is nog steeds hoog en vraagt aandacht. Zorg er vooral voor dat je veel beweging hebt tijdens dit seizoen.

GRISHMA (Zomer) Pitta neemt terug af, net als Kapha. Vata is nog steeds in balans. Onze fysiek neemt weer af. Vermijdt te zware inspanningen. Ons verteringsvuur gaat naar zijn laagste peil en dat blijft zo ook tijdens het volgende seizoen. Vermijdt dus te zware gerechten en zorg ervoor dat je veel vocht inneemt. De aangewezen voeding is vochtrijk fruit. Vermijdt zout en pikante smaken.

VARSHA (regen seizoen(*1)) Vata is hoog, Kapha is in balans en Pitta neemt nog steeds terug af. Onze fysiek is nog steeds zwak net als ons verteringsvuur. We eten best zuur en zoutrijke voedingen maar zware maaltijden moeten vermeden worden. Warme baden en massages met olie zijn aangewezen in deze periode.

SHARADA (herfst) Kapha en Pitta zijn in balans, Vata is hoog. Ons verteringsvuur neemt weer toe. De aangewezen smaak is zout. Pikant, bitter, astragant en zoet is te vermijden. Vermijdt vet en vlees van waterdieren in dit seizoen. Vlees van landdieren kan wel in dit seizoen. Eet vooral enkel als je honger hebt maar dat is eigenlijk een algemeen geldende regel voor alle seizoenen.

HEMANTA (winter) Kapha en Vata zijn hoog, Pitta is in balans. Ons verteringsvuur is weer normaal. Nu is het de periode van de warme gerechten. Koude gerechten verhogen Vata en moeten vermeden worden. De aangewezen smaken zijn zoet en zout.

Samengevat:

  • Tijdens de winterseizoenen (HEMANTA en SHISHIRA) is ons verteringsvuur AGNI sterk en kunnen we dus warme maaltijden aan.Tijdens deze seizoenen zal het gewicht toenemen.
    KAPHA kan hoog worden tijdens dit seizoen.
  • Tijdens de lente en de herfst (VASANTA en SHARADA) neemt het verteringsvuur af en moeten we opletten wat we eten.
    PITTA kan hoog worden tijdens de lente.
  • Tijdens de zomerseizoenen (GRISHMA en VARSHA) is ons verteringsvuur zwak en moeten we licht verteerbare maaltijden nemen, vooral gebaseerd op fruit. Tijdens deze seizoenen zal het gewicht afnemen, is dat niet zo dan moeten we opletten want er kan een ziekte uit voortvloeien.
    VATA kan hoog worden tijdens de herfst.

(*1) De seizoenen zijn gebaseerd op het klimaat en de seizoenen in Indië maar de raadgevingen zijn uiteraard ook hier van toepassing

Hitbhuk, Mitbhuk en Ritbhuk – de correcte voedingsgewoonte

Hitbhuk

Eet voedsel dat goed is voor de gezondheid. Eet niet alleen voor je tong! Als je enkel eet wat je lekker vindt, zal je je maag bederven en ziek worden.

Mitbhuk

Eet met mate. Eet goed voedsel met de juiste hoeveelheid. Een overdaad aan een bepaald soort voedsel zal je ziek maken. Als je nectar drinkt in overdaad wordt het vergif. Als je zin hebt in vier appels, stop dan na de derde.

Ritbhuk

Het volstaat niet enkel Hitbhuk na te streven. Als je diep spiritueel wil worden is het nodig dat je ook Ritbhuk wordt. Ritbhuk betekent dat het voedsel dat je eet op een eerlijke manier verworven wordt door duurzaam verdiend geld, niet door te bedriegen of te stelen … enz.